ویاس یا لیزدگزامفتامین، درمان اختلال بیش فعالی-نقص توجه
ویاس چیست؟
ویاس (Vyas,Vyvanse) یا لیزدگزامفتامین (Lisdexamfetamine) متعلق به دسته ای از داروها به نام آمفتامین ها و یک محرک سیستم عصبی مرکزی است که بر مواد شیمیایی مغز و اعصاب تاثیر میگذارد و به بیش فعالی و کنترل تکانه کمک میکند. همچنین ویاس برای اختلال پرخوری متوسط تا شدید نیز مورد استفاده قرار میگیرد. در تصاویر زیر انواع این دارو را مشاهده میکنید.
فهرست مطالب
موارد مصرف ویاس
لیزدگزامفتامین برای درمان اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD) در بزرگسالان و کودکان حداقل 6 ساله و اختلال پرخوری متوسط تا شدید (BED) در بزرگسالان استفاده میشود. لیزدگزامفتامین را نباید برای چاقی یا کاهش وزن استفاده کرد.
تست استروپ، سنجش توجه و تمرکز
برای سنجش حدود توجه و تمرکز خود، می توانید از تست استروپ منطق استفاده کنید. تست استروپ، تست عصب روانشناختی است که توصیفی از نحوه پردازش اطلاعات و سرعت آن ارائه می کند. برای دانلود نرم افزار اختصاصی تست استروپ (موبایل و ویندوز) روی دکمه های زیر کلیک کنید.
مکانیزم اثر ویاس
لیزدگزامفتامین موجب مهار بازجذب نوراپی نفرین و دوپامین ودر نتیجه افزایش مقادیر آن ها میشود. نوراپی نفرین و دوپامین موجب حفظ هوشیاری و تمرکز میشود.
اشکال، دوز و نحوه مصرف
ویاس به صورت کپسول و قرص جویدنی، در دوزهای 10،20،30،40،50،60 و 70 میلی گرم موجود است. برای مصرف، دستورالعمل های پزشک خود را دنبال کنید. پزشک ممکن است گهگاه دوز مصرفی شما را تغییر دهد. آن را در مقادیر بیشتر یا کمتر از مقدار توصیه شده مصرف نکنید. غالبا تجویز میشود که لیزدگزامفتامین را اول صبح مصرف کنید (فرقی ندارد همراه غذا یا بدون آن بخورید).
ویاس جویدنی باید قبل از قورت دادن جویده شود. از خرد کردن، جویدن، شکستن یا تقسیم کپسول لیزدگزامفتامین خودداری کنید و آن را کامل قورت دهید. برای آسانتر کردن بلع، میتوانید کپسول ویاس را باز کرده و آن را در یک لیوان آب یا آب پرتقال بپاشید یا آن را با ماست مخلوط کنید. پس از حل شدن، بلافاصله مخلوط را بنوشید یا بخورید و برای استفاده ی بعدی ذخیره نکنید.
عوارض جانبی ویاس
عوارض جانبی شایع و نادر به نقل از medscape در جدول زیر آمده است.
| عوارض شایع (بیشتر از 10 درصد) |
عوارض نسبتا شایع (درصد تا 10 درصد) |
|
آنورکسیا (%27) بی خوابی (%27) خشکی دهان (%26) سردرد (%12) درد بالای شکم (%12) |
تحریک پذیری (%10) مشکل رشد و نمو، کاهش وزن (کودکان) (%9) حالت تهوع (%7) اسهال (%7) سرگیجه (%5) تشنج (%4) راش (کودکان) (%3) هیپرهیدروزیس (تعریق بیش از حد) (%3) افزایش فشار خون (%3) افزایش ضربان قلب (%2) |
تداخل ویاس با سایر داروها
ویاس میتواند با سایر داروها، ویتامین ها یا گیاهان دارویی که ممکن است مصرف کنید، تداخل داشته باشد. تداخل زمانی است که یک ماده، نحوه ی عملکرد دارو را تغییر دهد که این میتواند مضر باشد یا از درست عمل کردن دارو جلوگیری کند. برای جلوگیری از تداخل، پزشکتان باید تمام داروهای شما را با دقت مدیریت کند. حتما در مورد تمام داروها، ویتامین ها یا گیاهان دارویی که مصرف میکنید به پزشک خود اطلاع دهید.
داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای (TCAs)
استفاده از TCA با لیزدگزامفتامین میتواند موجب افزایش سطح آمفتامین در مغز شما شده و باعث مشکلات قلبی شود. اگر TCA مصرف میکنید، ممکن است پزشک دوز لیزدگزامفتامین را تغییر دهد یا داروی دیگری تجویز کند.
نمونه هایی از TCA ها عبارتند از:
- آمی تریپتیلین
- دزیپرامین
- ایمی پرامین
- پروتریپتیلین
مهارکننده های مونوآمین اکسیداز (MAOIs)
استفاده از MAOI با لیزدگزامفتامین میتواند باعث فشار خون بسیار بالا شود که ممکن است منجر به مشکلات جدی شود. شما نباید این دارو را همراه با MAOI یا ظرف 14 روز پس از قطع درمان MAOI مصرف کنید. نمونه هایی از MAOI عبارتند از:
- ایزوکاربوکسازید
- فنلزین
- ترانیل سیپرومین
- سلژیلین
داروهایی که ادرار شما را اسیدی میکنند
مصرف این داروها همراه با لیزدگزامفتامین میتواند دوام لیزدگزامفتامین در بدن شما را کاهش دهد و این باعث میشود ویاس اثربخشی کمتری داشته باشد. در صورت مصرف این نوع دارو، ممکن است پزشک نیاز به تنظیم دوز لیزدگزامفتامین داشته باشد. نمونه ای از این دارو اسید اسکوربیک است.
داروهایی که ادرار شما را قلیایی میکنند
مصرف این داروها همراه با لیزدگزامفتامین میتواند دوام لیزدگزامفتامین را در بدن شما افزایش دهد و این باعث افزایش اثرات ویاس میشود. در صورت مصرف این نوع دارو، ممکن است پزشک نیاز به تنظیم دوز لیزدگزامفتامین داشته باشد. نمونه هایی از این داروها عبارتند از:
- سدیم بیکربنات
- استازولامید
داروهای سروتونرژیک
مصرف این داروها همراه با لیزدگزامفتامین ممکن است خطر ابتلا به سندرم سروتونین را افزایش دهد که میتواند کشنده باشد. اگر هر یک از این داروها را مصرف میکنید، پزشک درمان شما را با دوز پایین لیزدگزامفتامین شروع میکند و شما را از نظر علائم سندرم سروتونین تحت نظر میگیرد. علائم میتواند شامل احساس عصبی بودن، تعریق، انقباضات عضلانی و گیجی باشد. نمونه هایی از داروهای سروتونرژیک عبارتند از:
- مهارکننده های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) مانند فلوکستین و سرترالین
- مهارکننده های بازجذب سروتونین- نوراپی نفرین (SNRIs) مانند دولوکستین و ونلافاکسین
- TCA هایی مانند آمی تریپتیلین و کلومیپرامین
- MAOI مانند سلژیلین و فنلزین
- مواد افیونی، فنتانیل و ترامادول
- بوسپیرون
- تریپتان ها
- لیتیوم
- تریپتوفان
- مخمر سنت جان
هشدارهای ویاس
هشدار FDA، سواستفاده و اعتیاد
این دارو دارای هشدار جعبه سیاه است. این جدی ترین هشدار سازمان غذا و دارو (FDA) است. هشدار جعبه سیاه به پزشکان و بیماران در مورد اثرات دارویی که ممکن است خطرناک باشد هشدار میدهد. لیزدگزامفتامین پتانسیل بالایی برای سواستفاده و اعتیاد دارد. زمان تجویز پزشک با شما صحبت خواهد کرد و شما را برای علائم سواستفاده و اعتیاد در حین مصرف این دارو تحت نظر خواهد داشت. اگر تا به حال سو مصرف یا اعتیاد الکل و مواد مخدر داشته اید، به پزشک خود اطلاع دهید.
هشدار آلرژی
- ویاس میتواند یک واکنش آلرژیک شدید ایجاد کند. علائم میتواند شامل موارد زیر باشد:
- راش
- خارش یا کهیر
- تورم صورت، لب ها یا زبان
در صورت بروز این علائم، با 115 تماس بگیرید یا به نزدیکترین اورژانس مراجعه کنید. اگر تا به حال به ویاس واکنش آلرژیک داشته اید، دیگر آن را مصرف نکنید.
هشدار برای افرادی که شرایط سلامت خاص دارند
برای افراد مبتلا به مشکلات قلبی: این دارو ممکن است باعث سکته مغزی، حمله قلبی یا مرگ ناگهانی در بزرگسالان مبتلا به مشکلات قلبی شود. همچنین ویاس در کودکان و نوجوانان دارای مشکلات قلبی نیز میتواند به مرگ ناگهانی بینجامد. در صورت داشتن هر گونه مشکل قلبی یا سابقه خانوادگی این مشکلات به پزشک خود اطلاع دهید.
برای افرادی که مشکلات فشار خون و ضربان قلب دارند: این دارو میتواند فشار خون و ضربان قلب شما را افزایش دهد. در صورت داشتن هرگونه مشکل فشار خون یا ضربان قلب به پزشک خود اطلاع دهید. پزشک شما را برای این شرایط تحت نظر خواهد داشت.
برای افراد دارای شرایط روانی خاص: اگر شرایط روانی خاص دارید، این دارو ممکن است علائم شما را بدتر کند. اگر مشکلات روانی یا سابقه خانوادگی خودکشی، بیماری دوقطبی یا افسردگی دارید، به پزشک خود اطلاع دهید. اگر علائم سلامت روانی جدید یا بدتر شده دارید، فورا با پزشک خود تماس بگیرید.
هشدار برای گروه های دیگر
برای زنان باردار: این دارو ممکن است برای جنین مضر باشد و فقط در صورتی باید در دوران بارداری استفاده شود که منافع بالقوه ی آن، خطر احتمالی را توجیه کند. مصرف این دارو در دوران بارداری میتواند خطر تولد نوزاد نارس یا کم وزن را افزایش دهد. اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید به پزشک خود اطلاع دهید.
برای زنان شیرده: این دارو ممکن است وارد شیر مادر شود و عوارض جدی در کودک شیرخوار ایجاد کند. در طول درمان با این ویاس، شیردهی توصیه نمیشود.
برای سالمندان: ممکن است بدن سالمندان ویاس را کندتر پردازش کند بنابراین ممکن است، پزشک درمان شما را با دوز کمتری شروع کند تا از تجمع بیش از حد این دارو در بدن شما جلوگیری کند.
برای کودکان: برای درمان ADHD، ثابت نشده است که این دارو برای استفاده در کودکان کمتر از 6 سال ایمن و موثر است. برای درمان پرخوری یا binge eating disorder، ثابت نشده است که این دارو برای استفاده در کودکان کمتر از 18 سال بی خطر و مؤثر است. در طول درمان با ویاس، رشد کودک شما کنترل میشود. ممکن است کودکانی که طبق انتظار رشد نکرده یا وزن اضافه نمیکنند، به قطع درمان نیاز داشته باشند.
ملاحظات مهم برای مصرف ویاس
نحوه نگهداری
ویاس را در دمایی بین 68 تا 77 درجه ی فارنهایت (20 تا 25 درجه ی سانتیگراد)، دور از نور نگهداری کرده و در مناطق مرطوب مانند حمام قرار ندهید. دارو را در مکان امنی مانند یک کابینت قفل دار نگهداری کنید.
مصرف و حمل ویاس در سفر
همیشه داروی خود را همراه داشته باشید. هنگام پرواز، آن را در کیف دستی خود نگه دارید. نگران دستگاه های اشعه ایکس فرودگاه نباشید، آن ها نمیتوانند به داروی شما آسیب برسانند. همیشه ظروف اصلی دارای برچسب نسخه را با خود حمل کنید. این دارو را در خودروی خود قرار ندهید. در مواقعی که هوا خیلی گرم یا خیلی سرد است از انجام این کار خودداری کنید.
ویاس و تست اعتیاد
توجه کنید که ویاس میتواند در یک بازه ی زمانی کوتاه، نتیجه ی تست اعتیاد را مثبت نشان دهد.
اسامی تجاری موجود در ایران
- ویاس
سوالات متداول
به محض یادآوری، دوز فراموش شده را مصرف کنیداما نه در اواخر روز. اگر تقریبا عصر است، دوز فراموش شده را نادیده بگیرید. برای جبران دوز فراموش شده ویاس اضافی مصرف نکنید.
ممکن است لیزدگزامفتامین تفکر یا واکنش شما را مختل کند. اگر رانندگی میکنید یا کاری انجام میدهید که به هوشیاری نیاز دارد، مراقب باشید.
شما به هیچ وجه نباید بدون دستور پزشک ویاس مصرف کنید.
معمولا بین 2 تا 14 ساعت پس از مصرف، دارو در بدن شروع به کار میکند.
منابع اصلی این نوشته: healthline, drugs, verywellmind, medicalnewstoday, mayoclinic
نویسنده: مبینا آقایی، کارشناس ارشد روانشناسی بالینی
ویرایشگر: یاسمن اکبرزاده، کارشناس ارشد روانشناسی بالینی
بازبینی: امین زندی، روانشناس بالینی
مطالب زیر را حتما مطالعه کنید
بازی چگونه به بهبود افسردگیم کمک کرد؟
خشونت و ویدئوگیم
تراجنسیتی از دیدگاه روانشناختی
طلاق عاطفی چیست و چگونه رخ میدهد؟
رواندرمانی آنلاین و فواید آن برای ایرانیان مقیم خارج از کشور
سلم و وقت بخیر میخواستم بدونم طول درمان با ویاس چقدر هست و چطور دارو راقطع میکنند
سلام همراه عزیز، طول دوره درمان با داروی ویاس، بنا به شرایط فرد و بیماری متفاوت هست و به تشخیص پزشک شما بستگی داره، قطع داروی ویاس هم باید حتما تحت نظر متخصص انجام بشه و از قطع ناگهانی بدون مشورت پزشک خودداری بشه.
سلام
من ویاس 30 مرف میکنم الان 3 روزه داروهام تموم شده آخه دکترم سفر بود. تا شنبه که بیاد چه کار کنم؟
حالت تهوع و سرگیجه و لرز دارم
سلام وقت بخیر، توجه داشته باشید که همیشه بهتر است برای تصمیمات دارویی خود با روانپزشک خودتون ارتباط برقرار کنید ولی در صورتیکه به هر دلیلی امکان این موضوع نباشه میتونید توسط یک متخصص روانپزشک دیگه ویزیت بشید و از وی درخواست داشته باشید نسخه شما رو تمدید کنند تا روانپزشک خودتون از سفر برگردند در غیر اینصورت گاهی امکان تمدید دارو برای مدتی کوتاه با ارایه نسخه در داروخانه ها و بیان موضوع به دکتر داروساز داروخانه امکان پذیر خواهد بود
سلام وقت بخیر دکتر برای من قرص ویاس تجویز کرده فقط دوز مصرف رو یک سوم و دو سوم در مدت های مختلف قرص کپسول هست من چه جوری دقیق تقسیم بندی کنم؟؟
سلام همراه گرامی، با توجه به اینکه این قرص باید تحت نظر متخصص مصرف بشه، توصیه می کنیم در مورد میزان مصرف و دوز، با پزشک خود مشورت کنید.
سلام
خانم من شبی ۲ تا سرترالین ۱۰۰ و یک ترازدون ۵۰ و صبح ها یک ویاس۳۰ مصرف میکنه به تجویز پزشک
عضلات گردنش شدیدا درد میکنه و ظاهرا انقباض داره
دلیل تداخل دارویی میتونه باشه؟
ممنون از راهنماییتون
سلام ممنونم از پرسش شما، باید توجه کرد که داروهای روانپزشکی جهت درمان علایم و نشانگان یک یا چند شکایت در بیمار توسط متخصص روانپزشک برای هر فرد به صورت مجزا و دقیق تجویز میشوند که به صورت نرمال باید توسط همان متخصص ماهانه بررسی و تنظیم شوند، با توجه به شرایط توصیف شده توسط شما، متخصص اعصاب و روان مربوطه باید داروهای همسر شما را بررسی و در صورت نیاز دوباره تنظیم کند، حتما باید متخصص ایشان نسبت به احتمال گرفتگی و انقباض عضلانی در نتیجه مصرف داروها مشورت بفرمایید تا بهترین نتیجه را از درمان و ارتباط با متخصص روانپزشک خود تجربه کنید.
سلام و وقت بخیر
دختر من قرص ویاس ۳۰ طبق تجویز پزشک مصرف میکنه . بعد از مصرف دچار حالت تهوع و دلدرد و سر درد میشه .میشه لطفا راهنمایی کنید باید چکار کرد
. تقریبا یکماه میشه کهمصرف میکنه
سلام همونطوری که احتمالا میدونید داروی ویاس 30 برای افزایش توجه و تمرکز فرزند شما تجویز شده، در عمده موارد انتظار میره که عوارض جانبی دارو مثل (سردرد، تهوع و گیجی) پس از یک یا دو هفته کاهش پیدا کنه. در صورتیکه که این عوارض کاهش پیدا نکنه خودشون باعث کاهش عملکرد و توجه و تمرکز در فرد میشن، پس با توجه به توضیحات شما باید با متخصص مربوطه که دارو رو تجویز کرده مشاوره کنید، جهت کنترل علایم، پیگیری علل علایم و یا تعویض دارو زیر نظر ایشان، موفق و سلامت باشید